آشنایی با انواع کنتاکتور

کارشناس فنی

معرفی انواع کنتاکتور

کنتاکتورها بسته به فاز برق، آمپر، تعداد پل، ولتاژ بوبین فرمان، کلاس کاری و نوع کاربرد به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شوند و به همین دلیل انواع کنتاکتور شامل کنتاکتور تک فاز و سه فاز، کنتاکتور AC و DC، کنتاکتور دو پل، سه پل و چهار پل، کنتاکتور با بوبین 24، 110، 220 و 380 ولت، کنتاکتورهای AC-1، AC-3 و AC-4 و همچنین کنتاکتور قدرت و کنتاکتور خازنی می‌شود. شناخت انواع کنتاکتور برق باعث می‌شود انتخابی ایمن‌تر، دقیق‌تر و متناسب با توان و نوع بار داشته باشید.

در جهت خرید کنتاکتور یا قیمت کنتاکتور هر گونه سوالی دارید با پشتیبانی تکفازکالا ما در تماس باشید؛ همجنین ویس مقاله انواع کنتاکتور را برای شما آماده کرده ایم تا اگر زمان خواندن مقاله را ندارید در کمترین زمان انواع کنتاکتور برق را بشناسید.

در ادامه این مقاله، انواع کنتاکتور برق را به زبان ساده و کاربردی از چند زاویه مهم بررسی می‌کنیم؛ از نوع فاز و جریان گرفته تا تعداد پل، ولتاژ بوبین فرمان و نوع کاربرد. این دسته‌بندی‌ها به شما کمک می‌کند هنگام خرید یا استفاده، سردرگم نشوید و انتخابی مطمئن‌تر داشته باشید و بدانید هر نوع کنتاکتور دقیقاً چه کاربردی دارد و برای چه شرایطی مناسب‌تر است؛ همچنین برای اینکه دقیق‌تر بدانید کنتاکتور چیست و چه کاربردی دارد، مطالعه مقاله «کنتاکتور چیست» را به شما پیشنهاد می‌کنیم.

انواع کنتاکتور بر اساس فاز

یکی از ساده‌ترین و درعین‌حال مهم‌ترین روش‌های دسته‌بندی کنتاکتورها، تقسیم آن‌ها بر اساس تعداد فاز برق است؛چون نوع فاز مستقیماً به توان مصرف‌کننده و کاربرد مدار مربوط می‌شود، انتخاب درست در این مرحله خیلی تعیین‌کننده است.
به‌طور کلی، کنتاکتورهای برق از نظر فاز به دو گروه اصلی تقسیم می‌شوند که در ادامه با کاربرد و تفاوت هرکدام آشنا می‌شوید.

کنتاکتور تک فاز

کنتاکتور تک فاز برای مدارهایی استفاده می‌شود که با برق تک فاز کار می‌کنند؛ یعنی همان برقی که معمولاً در خانه‌ها و فضاهای سبک‌تر وجود دارد. این نوع کنتاکتور بیشتر برای کنترل تجهیزات با توان پایین تا متوسط به کار می‌رود.
از کنتاکتور تک فاز معمولاً در این موارد استفاده می‌شود:

• روشن و خاموش کردن پمپ‌های کوچک
• کنترل فن، هواکش و تجهیزات تهویه سبک
• مدارهای روشنایی و مصرف‌کننده‌های خانگی یا نیمه‌صنعتی

سادگی ساخت، قیمت مناسب و نصب آسان باعث شده کنتاکتور تک فاز انتخاب رایجی برای پروژه‌های کوچک‌تر باشد. برای خرید کنتاکتور تک فاز یا قیمت کنتاکتور تکفاز می توانید با کارشناسان تکفازکالا تماس بگیرید.

محصولات پیشنهادی مشاهده همه >

کنتاکتور تکفاز 63 آمپر انروی ۱,۴۴۰,۰۰۰ تومان مشاهده بیشتر

کنتاکتور تکفاز 25 آمپر 2NO انروی ۶۸۱,۴۵۰ تومان مشاهده بیشتر

کنتاکتور تکفاز 20 آمپر اتوماتیک NCH 20/20 چینت ۱,۳۶۱,۶۰۰ تومان مشاهده بیشتر

کنتاکتور تکفاز اتوماتیک 63 آمپر JBH ۹۹۰,۰۰۰ تومان مشاهده بیشتر

کنتاکتور تکفاز اتوماتیک 24 ولت JBH DC ۸۵۸,۰۰۰ تومان مشاهده بیشتر

کنتاکتور سه فاز

کنتاکتور سه فاز مخصوص مدارهایی است که با برق سه فاز کار می‌کنند و معمولاً توان بالاتری دارند. این نوع کنتاکتور نقش اصلی را در برق صنعتی ایفا می‌کند و برای راه‌اندازی و کنترل تجهیزات سنگین استفاده می‌شود.
کاربردهای رایج کنتاکتور سه فاز شامل موارد زیر است:

• راه‌اندازی و قطع موتورهای الکتریکی سه فاز
• استفاده در تابلوهای برق صنعتی و کارخانه‌ها
• کنترل دستگاه‌های با توان بالا مثل کمپرسورها، آسانسورها و پمپ‌های صنعتی

کنتاکتور سه فاز به دلیل تحمل جریان بالا و عملکرد پایدار، انتخاب اصلی در محیط‌های صنعتی محسوب می‌شود. خرید کنتاکتور سه فاز یا قیمت کنتاکتور سه فاز هر گونه سوالی دارید با ما در تماس باشید.

محصولات پیشنهادی مشاهده همه >

کنتاکتور سه پل 9 آمپر NXC چینت ۱,۲۰۸,۱۰۰ تومان مشاهده بیشتر

کنتاکتور سه پل 265 آمپر NXC چینت ۲۹,۷۳۱,۱۰۰ تومان مشاهده بیشتر

کنتاکتور سه پل 50 آمپر NXC چینت ۴,۸۲۲,۰۰۰ تومان مشاهده بیشتر

کنتاکتور سه پل 65 آمپر NXC چینت ۵,۸۵۳,۷۰۰ تومان مشاهده بیشتر

کنتاکتور سه فاز 65 آمپر پارس فانال ۵,۳۸۸,۹۰۰ تومان مشاهده بیشتر

کنتاکتور سه فاز 32 آمپر پارس فانال ۲,۴۱۰,۱۰۰ تومان مشاهده بیشتر

انواع  کنتاکتور بر حسب آمپر

یکی دیگر از معیارهای مهم برای انتخاب کنتاکتور، نوع جریان الکتریکی است. از آن‌جایی که بعضی تجهیزات با جریان متناوب و بعضی دیگر با جریان مستقیم کار می‌کنند، کنتاکتورها هم از این نظر به دو گروه اصلی تقسیم می‌شوند. شناخت این تفاوت کمک می‌کند هم عملکرد بهتری بگیرید و هم عمر تجهیزات افزایش پیدا کند. در ادامه، با دو نوع اصلی کنتاکتور از نظر نوع جریان آشنا می‌شوید.

کنتاکتور AC

کنتاکتور AC برای مدارهایی طراحی شده که با جریان متناوب کار می‌کنند؛ یعنی همان جریانی که در برق شهری و بیشتر سیستم‌های صنعتی استفاده می‌شود. این نوع کنتاکتور رایج‌ترین مدل در تابلوهای برق است.

کنتاکتور AC معمولاً در این موارد به کار می‌رود:

• راه‌اندازی و کنترل موتورهای الکتریکی AC
• استفاده در تابلوهای برق صنعتی و ساختمانی
• کنترل سیستم‌های تهویه، پمپ‌ها و کمپرسورها

این کنتاکتورها به‌گونه‌ای ساخته شده‌اند که در برابر قطع و وصل‌های مکرر جریان متناوب عملکرد پایدار و قابل اعتمادی داشته باشند.

کنتاکتور DC

کنتاکتور DC مخصوص مدارهایی است که با جریان مستقیم کار می‌کنند. از آن‌جایی که قطع جریان DC سخت‌تر از AC است، این نوع کنتاکتور ساختار مقاوم‌تر و طراحی متفاوت‌تری دارد.
کاربردهای رایج کنتاکتور DC شامل موارد زیر است:

• سیستم‌های باتری و برق خورشیدی
• تجهیزات صنعتی با منبع تغذیه DC
• مدارهای کنترلی خاص و سیستم‌های اضطراری

در این نوع کنتاکتور، تمرکز اصلی روی ایمنی و جلوگیری از جرقه هنگام قطع جریان است، به همین دلیل انتخاب آن باید دقیق‌تر انجام شود.

انواع کنتاکتور برق بر اساس تعداد پل

یکی از ساده‌ترین و در عین حال مهم‌ترین روش‌های دسته‌بندی کنتاکتورها، تعداد پل (Pole) آن‌هاست. تعداد پل مشخص می‌کند کنتاکتور هم‌زمان چند مسیر جریان را قطع و وصل می‌کند. انتخاب درست تعداد پل، مستقیماً به نوع مصرف‌کننده و مدار بستگی دارد. در ادامه، جدول انواع کنتاکتور بر اساس فاز را برای شما قرار دادیم، تا با انواع کنتاکتور از نظر تعداد پل آشنا می‌شوید.

انواع بوبین کنتاکتور

یکی از مهم‌ترین نکاتی که هنگام انتخاب کنتاکتور باید به آن توجه شود، ولتاژ بوبین فرمان است. بوبین فرمان همان بخشی است که با دریافت ولتاژ، باعث جذب هسته و وصل شدن کنتاکت‌ها می‌شود. انتخاب ولتاژ مناسب بوبین، باعث عملکرد ایمن‌تر و افزایش طول عمر کنتاکتور می‌شود؛ در ادامه با رایج‌ترین ولتاژهای بوبین کنتاکتور آشنا می‌شوید.

کنتاکتور با بوبین 24 ولت

کنتاکتور با بوبین 24 ولت معمولاً در مدارهای کنترلی ایمن استفاده می‌شود. این ولتاژ پایین، خطر برق‌گرفتگی را کاهش می‌دهد و برای سیستم‌های حساس گزینه مناسبی است.
کاربردهای رایج:

• تابلوهای کنترل صنعتی
• سیستم‌های PLC
• محیط‌هایی با حساسیت ایمنی بالا

کنتاکتور با بوبین 48 ولت

بوبین 48 ولت ترکیبی از ایمنی و قدرت مناسب را ارائه می‌دهد و در برخی سیستم‌های کنترلی خاص استفاده می‌شود. این نوع کمتر از 24 ولت رایج است، اما در پروژه‌های مشخص کاربرد دارد.
موارد استفاده کنتاکتور با بوبین 48 ولت:

• مدارهای کنترلی خاص
• برخی تجهیزات نیمه‌صنعتی

کنتاکتور با بوبین 110 ولت

بوبین 110 ولت بیشتر در سیستم‌هایی استفاده می‌شود که استاندارد ولتاژ فرمان آن‌ها بالاتر است. این نوع در بعضی ماشین‌آلات صنعتی و وارداتی دیده می‌شود.
کاربرد کنتاکتور با بوبین 110 ولت:

• تجهیزات صنعتی خاص
• سیستم‌هایی با استاندارد بین‌المللی متفاوت

کنتاکتور با بوبین 220 ولت

یکی از رایج‌ترین انواع کنتاکتور، کنتاکتور با بوبین 220 ولت است. این نوع مستقیماً با برق شهری کار می‌کند و نیاز به منبع تغذیه جداگانه ندارد.
موارد استفاده:

• تابلوهای برق عمومی
• سیستم‌های روشنایی
• کاربردهای صنعتی و ساختمانی

کنتاکتور با بوبین 380 ولت

بوبین 380 ولت معمولاً در محیط‌های صنعتی سنگین استفاده می‌شود؛ جایی که ولتاژ فرمان مستقیماً از شبکه سه‌فاز تأمین می‌شود.
کاربردهای متداول کنتاکتور با بوبین 380 ولت:

• صنایع سنگین
• تابلوهای برق کارخانه‌ای
• موتورهای پرقدرت

کنتاکتور برق بر اساس تیپ کاری

کلاس کاربرد یا تیپ کاری کنتاکتور مشخص می‌کند این قطعه برای چه نوع باری و با چه شرایطی طراحی شده است. انتخاب درست تیپ کاری باعث می‌شود کنتاکتور عمر بیشتری داشته باشد و در زمان قطع و وصل، دچار سوختگی یا خرابی زودهنگام نشود. در ادامه، رایج‌ترین کلاس‌های کاری کنتاکتور را به زبان ساده بررسی می‌کنیم.

کنتاکتور با تیپ کاری AC-1

کنتاکتور AC-1 برای بارهای مقاومتی ساده طراحی شده است؛ یعنی بارهایی که جریان راه‌اندازی بالایی ندارند و فشار زیادی به کنتاکتور وارد نمی‌کنند.
کاربردهای رایج:

• هیترهای برقی
• المنت‌های گرمایشی
• بارهای مقاومتی بدون موتور

کنتاکتور با تیپ کاری AC-3

پرکاربردترین و رایج‌ترین تیپ کنتاکتور در صنعت، AC-3 است. این نوع مخصوص راه‌اندازی و قطع موتورهای القایی است و برای شرایطی طراحی شده که موتور در حالت کار، قطع می‌شود.موارد استفاده:

• موتورهای سه‌فاز
• پمپ‌ها
• فن‌ها
• کمپرسورها

کنتاکتور با تیپ کاری AC-4

کنتاکتور AC-4 برای شرایط قطع و وصل‌های بسیار سنگین طراحی شده است. در این حالت، موتور در زمان قطع هنوز در حال کار است و فشار الکتریکی بالایی به کنتاکتور وارد می‌شود. شامل کاربردهای خاص:

• جرثقیل‌ها
• آسانسورها
• سیستم‌های حرکت رفت و برگشتی
• ماشین‌آلات صنعتی سنگین

کنتاکتور بر اساس نوع نصب

نوع نصب کنتاکتور مشخص می‌کند این قطعه چطور داخل تابلو برق قرار می‌گیرد و برای چه فضایی مناسب‌تر است. انتخاب درست نوع نصب، هم کار سیم‌کشی را ساده‌تر می‌کند و هم نظم و ایمنی تابلو را بالا می‌برد.

کنتاکتور ریلی

کنتاکتور ریلی برای نصب روی ریل استاندارد DIN طراحی شده و بیشتر در تابلوهای کوچک تا متوسط استفاده می‌شود. نصب آن سریع است و بدون دردسر انجام می‌شود.
کاربردهای رایج:

• تابلوهای برق ساختمانی
• تابلوهای کنترلی کوچک
• سیستم‌های روشنایی و موتورهای سبک

کنتاکتور تابلویی یا پیچ و مهره‌ای

این نوع کنتاکتور مستقیماً با پیچ و مهره روی صفحه تابلو نصب می‌شود و معمولاً برای توان‌های بالاتر استفاده می‌شود. استحکام بالای آن باعث می‌شود در شرایط صنعتی گزینه مطمئن‌تری باشد.

موارد استفاده کنتاکتور تابلویی

• تابلوهای صنعتی سنگین
• موتورهای پرقدرت
• خطوط تولید و کارخانجات

ویژگی‌های مهم کنتاکتور ریلی

• تحمل جریان و توان بالاتر
• استحکام مکانیکی بیشتر
• مناسب محیط‌های صنعتی خشن
• انتخاب سریع و ساده

اگر تابلو جمع‌وجور و مصرف سبک دارید، کنتاکتور ریلی انتخاب منطقی‌تری است، ولی اگر با موتورهای قوی و جریان بالا سروکار دارید، کنتاکتور تابلویی خیال شما را راحت‌تر می‌کند.

کنتاکتور برحسب نوع و تعداد کنتاکت کمکی

کنتاکت کمکی بخشی از کنتاکتور است که برای مدار فرمان، کنترل، اعلام وضعیت و اینترلاک استفاده می‌شود، نه برای عبور جریان اصلی. انتخاب درست تعداد و نوع این کنتاکت‌ها باعث می‌شود مدار دقیق‌تر، ایمن‌تر و حرفه‌ای‌تر کار کند. به‌طور کلی، کنتاکت‌های کمکی به دو نوع اصلی تقسیم می‌شوند: NO و NC که بسته به نیاز مدار، به‌صورت تکی یا ترکیبی استفاده می‌شوند.

کنتاکتور با کنتاکت کمکی NO

در این نوع، کنتاکت در حالت عادی باز است و با فعال شدن بوبین کنتاکتور، بسته می‌شود. این مدل بیشتر برای ارسال فرمان یا روشن شدن یک بخش جدید مدار کاربرد دارد. ویژگی مهم آن مناسب مدارهایی است که نیاز به فرمان بعد از وصل دارند.

کاربردهای رایج کنتاکتور با کنتاکت کمکی NO

• روشن کردن چراغ سیگنال
• ارسال فرمان به کنتاکتور دیگر
• فعال‌سازی تایمر یا رله

کنتاکتور با کنتاکت کمکی NC

کنتاکت NC در حالت عادی بسته است و با فعال شدن کنتاکتور، قطع می‌شود. این نوع معمولاً برای ایمنی و قطع همزمان استفاده می‌شود. یک ویژگی مهم کنتاکتور با کنتاکت کمکی NC افزایش ایمنی مدار است.
موارد استفاده

• مدارهای حفاظتی
• قطع یک مسیر هنگام فعال شدن مسیر دیگر
• جلوگیری از روشن شدن همزمان دو مصرف‌کننده

کنتاکتور با کنتاکت کمکی ترکیبی

در این مدل، کنتاکتور دارای ترکیبی از NO و NC است که رایج‌ترین حالت آن 1NO/1NC یا 2NO/2NC می‌باشد. این ترکیب، دست طراح مدار را بازتر می‌کند.مزیت اصلی کنتاکتور با کنتاکت کمکی ترکیبی انعطاف‌پذیری بالا در طراحی مدار است.

کاربردهای کنتاکتور با کنتاکت کمکی ترکیبی

• مدارهای صنعتی و کنترلی
• سیستم‌های اینترلاک
• تابلوهای فرمان موتور

نکته: هرچه مدار فرمان پیچیده‌تر باشد، به تعداد بیشتری کنتاکت کمکی نیاز داریم. در پروژه‌های ساده، یک یا دو کنتاکت کافی است، اما در سیستم‌های صنعتی بزرگ، تعداد بیشتر کاملاً منطقی است.

تقسیم بندی کنتاکتور بر اساس کاربرد

کنتاکتورها از نظر کاربرد به‌گونه‌ای طراحی می‌شوند که متناسب با نوع مصرف‌کننده و شرایط کاری مدار عمل کنند. به همین دلیل، همه کنتاکتورها برای یک کار مشخص مناسب نیستند و انتخاب اشتباه می‌تواند باعث کاهش عمر تجهیزات یا حتی آسیب جدی شود.

کنتاکتور قدرت یا موتوری

کنتاکتور قدرت برای قطع و وصل بارهای سنگین مانند موتورهای الکتریکی طراحی شده است. این نوع کنتاکتور می‌تواند جریان‌های بالا را تحمل کند و در برابر جرقه و استهلاک مقاوم‌تر است.

کاربردهای رایج کنتاکتور قدرت 

• راه‌اندازی موتورهای صنعتی
• پمپ‌ها، فن‌ها و کمپرسورها
• خطوط تولید و ماشین‌آلات

کنتاکتور خازنی

کنتاکتور خازنی به‌طور ویژه برای بانک‌های خازنی طراحی شده است. هنگام وصل خازن، جریان هجومی شدیدی ایجاد می‌شود که کنتاکتورهای معمولی توان تحمل آن را ندارند.

کاربردهای رایج کنتاکتور خازنی

• اصلاح ضریب توان
• تابلوهای بانک خازنی
• سیستم‌های کاهش مصرف انرژی

ویژگی‌های مهم:

• مجهز به مقاومت یا کنتاکت پیش‌وصل
• کاهش جریان هجومی اولیه
• افزایش طول عمر خازن و کنتاکتور

فراموش نشود که تفکیک کنتاکتور بر اساس کاربرد بسیار مهم است؛ چون استفاده از کنتاکتور نامناسب ممکن است باعث سوختن کنتاکت‌ها، جوش خوردن تیغه‌ها یا قطع ناگهانی مدار شود. به همین دلیل، همیشه باید کنتاکتور را دقیقاً بر اساس نوع مصرف انتخاب کرد.

حال که با انواع کنتاکتور بر اساس فاز، جریان، ولتاژ بوبین فرمان، کلاس کاری و نوع کاربرد آشنا شدید، یکی از سوالات رایج کاربران مربوط به انواع کنتاکتور تک فاز، کنتاکتور سه فاز و کنتاکتور کولر گازی است. در ادامه، به زبان ساده و کاربردی توضیح می‌دهیم هر کدام چه ویژگی و کاربردی دارند تا انتخاب و استفاده از آن‌ها برای شما راحت‌تر و مطمئن‌تر شود.

انواع کنتاکتور تک فاز

کنتاکتورهای تک‌فاز برای کنترل جریان تک‌فاز طراحی شده‌اند و شامل انواع AC، DC، خازنی، ریلیز و تابلویی هستند. هر نوع با توجه به بوبین، نحوه نصب و کاربرد، برای مصارف خانگی، صنعتی یا اصلاح ضریب توان مناسب است.

انواع کنتاکتور سه فاز

کنتاکتورهای سه‌فاز برای کنترل جریان سه‌فاز طراحی شده و شامل انواع AC، DC، خازنی، ریلیز و تابلویی هستند. هر نوع با توجه به نحوه نصب، بوبین و کاربرد، مناسب مصارف صنعتی، اصلاح ضریب توان و تابلوهای قدرت است.

 انواع کنتاکتور کولر گازی

کنتاکتورهای کولر گازی شامل انواع کمپرسور، فن، محافظ، تک‌فاز و سه‌فاز هستند و بسته به عملکرد و توان کولر انتخاب می‌شوند.این کنتاکتورها جریان برق را کنترل و از مدار و موتور کولر محافظت می‌کنند، عملکرد بهینه و ایمنی سیستم را تضمین می‌کنند.

💡 نکته: انتخاب کنتاکتور مناسب کولر گازی به جریان مصرفی کمپرسور، تعداد فاز برق و نوع سیستم (خانگی یا صنعتی) بستگی دارد. استفاده از کنتاکتور مناسب باعث افزایش عمر موتور و کاهش خرابی سیستم می‌شود.

خلاصه انواع کنتاکتور برق

کنتاکتورها تجهیزات کلیدی در مدارهای برق صنعتی و خانگی هستند که بسته به نوع برق، جریان و کاربرد انتخاب می‌شوند. از نظر فاز، کنتاکتور به دو دسته تک فاز و سه فاز تقسیم می‌شود؛ کنتاکتور تک فاز مناسب مدارهای سبک و خانگی با توان پایین تا متوسط است و برای روشن و خاموش کردن پمپ‌های کوچک، فن و مدارهای روشنایی استفاده می‌شود، در حالی که کنتاکتور سه فاز برای موتورهای صنعتی و تجهیزات پرتوان، مانند کمپرسورها و آسانسورها، کاربرد دارد.
از نظر کاربرد و عملکرد، کنتاکتورها به انواع قدرت (موتوری)، خازنی و کنتاکت کمکی تقسیم می‌شوند. کنتاکتور قدرت برای بارهای سنگین و موتورهای القایی مناسب است، کنتاکتور خازنی برای بانک‌های خازنی و کاهش جریان هجومی طراحی شده و کنتاکت کمکی (NO، NC یا ترکیبی) در مدار فرمان و کنترل استفاده می‌شود. انتخاب صحیح کنتاکتور با توجه به جریان، نوع بار و کلاس کاری، باعث افزایش عمر تجهیزات و عملکرد ایمن مدار می‌شود.